W czwartek 19 lutego 2026 r. Zarząd Krajowego Forum Centrów Usług Społecznych przekazał MRPiPS stanowisko w ramach konsultacji zmian w ustawie o realizowaniu usług społecznych przez CUS.
Zarząd Krajowego Forum CUS proponuje następujące rozwiązania:
Art. 2.1 ustawy:
Zachowanie dotychczasowego zapisu art. 2.1 w brzmieniu:
„Usługi społeczne oznaczają działania z zakresu: 1) polityki prorodzinnej, 2) wspierania rodziny, 3) systemu pieczy zastępczej, 4) pomocy społecznej, 5) promocji i ochrony zdrowia, 6) wspierania osób niepełnosprawnych, 7) edukacji publicznej, 8) przeciwdziałania bezrobociu, 9) kultury, 10) kultury fizycznej i turystyki, 11) pobudzania aktywności obywatelskiej, 12) mieszkalnictwa, 13) ochrony środowiska, 14) reintegracji zawodowej i społecznej – podejmowane przez gminę w celu zaspokajania potrzeb wspólnoty samorządowej, świadczone w formie niematerialnej bez pośrednio na rzecz osób, rodzin, grup społecznych, grup mieszkańców o określonych potrzebach lub ogółu mieszkańców.”
Uzasadnienie:
W projekcie ustawy o zmianie ustawy o CUS z dnia 28 stycznia 2026 r. art. 2.1 otrzymuje brzmienie: „Usługi społeczne oznaczają działania o charakterze niepieniężnym, polegające na świadczeniu bezpośredniej pomocy, wsparcia lub opieki na rzecz osób, rodzin, grup społecznych albo ogółu mieszkańców, w celu: 1) zaspokajania podstawowych i szczególnych potrzeb życiowych; 2) wzmacniania zdolności do samodzielnego funkcjonowania i uczestnictwa w życiu społecznym; 3) zapobiegania marginalizacji, wykluczeniu społecznemu i kryzysom życiowym; 4) wspierania integracji środowisk lokalnych oraz budowanie kapitału społecznego”.
We wskazanej propozycji zasadniczo punkt ciężkości definiowanej „usługi społecznej” zostaje przesunięty na działania o charakterze indywidualnym, polegające na udzielaniu bezpośredniej pomocy, zapewnianiu wsparcia lub sprawowaniu opieki nad osobami, rodzinami, grupami społecznymi albo ogółem mieszkańców.
Zachowanie dotychczasowego brzmienia art. 2.1 pozwala natomiast utrzymać szerokie i systemowe rozumienie usług społecznych jako działań podejmowanych przez gminę w różnych obszarach polityk publicznych. Obejmują one w szczególności politykę prorodzinną, wspieranie rodziny, system pieczy zastępczej, pomoc społeczną, ochronę zdrowia, edukację publiczną, kulturę, przeciwdziałanie bezrobociu, mieszkalnictwo, ochronę środowiska, reintegrację zawodową i społeczną oraz pobudzanie aktywności obywatelskiej. W dotychczasowym ujęciu usługi społeczne były definiowane jako działania ukierunkowane na zaspokajanie potrzeb wspólnoty samorządowej, świadczone w formie niematerialnej, bezpośrednio na rzecz osób, rodzin, grup społecznych lub ogółu mieszkańców. Tak sformułowana definicja podkreślała, że usługi społeczne nie stanowią wyłącznie instrumentu indywidualnej interwencji, lecz są elementem lokalnej polityki rozwojowej, realizowanej w celu wzmacniania spójności społecznej, poprawy jakości życia mieszkańców oraz długofalowego rozwoju społeczności lokalnej.
Proponowana zmiana definicji prowadzi do istotnego zbliżenia usług społecznych do modelu pomocy społecznej, określonego w art. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez działania zmierzające do usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc społeczna ma charakter wsparcia selektywnego i interwencyjnego, adresowanego do osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Zacieranie granicy pomiędzy usługami społecznymi a pomocą społeczną prowadzi do zawężenia funkcji usług społecznych oraz pominięcia ich roli jako narzędzia realizacji lokalnych polityk publicznych o charakterze powszechnym i rozwojowym.
Dotychczasowe brzmienie art. 2.1 pozwala utrzymać spójność pojęciową systemu, w którym pomoc społeczna stanowi jeden z elementów usług społecznych, a nie ich definicyjny rdzeń. Za zachowaniem dotychczasowego brzmienia art. 2 ust. 1 przemawia również systemowe ujęcie usług społecznych zawarte w art. 2.2 ustawy o centrach usług społecznych, zgodnie z którym usługami społecznymi są w szczególności działania podejmowane na podstawie ustaw regulujących kluczowe obszary polityki społecznej, rodzinnej, zdrowotnej, edukacyjnej, rynku pracy, kultury oraz integracji społecznej. Katalog ten obejmuje m.in. ustawę z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, co jednoznacznie potwierdza, że ustawodawca od początku traktował usługi opieki nad dziećmi do lat 3 jako element systemu usług społecznych.
Należy podkreślić, że ustawodawca, wprowadzając ustawę o centrach usług społecznych, świadomie oddzielił pojęcie „usług społecznych” od pojęcia „pomocy społecznej”, nadając CUS rolę podmiotu koordynującego i realizującego szerokie spektrum lokalnych usług publicznych o charakterze zarówno powszechnym, jak i selektywnym, co znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w art. 2 ust. 2 ustawy.
Odwołanie do art. 2 ust. 2 ustawy o CUS wskazuje, że usługi społeczne nie są ograniczone wyłącznie do działań o charakterze pomocowym czy interwencyjnym, lecz obejmują również powszechne, rozwojowe i infrastrukturalne formy wsparcia, takie jak prowadzenie żłobków, klubów dziecięcych dziennych opiekunów. Są to usługi adresowane do szerokiego kręgu mieszkańców, służące godzeniu życia zawodowego z rodzinnym, wspieraniu aktywności zawodowej rodziców oraz długofalowemu rozwojowi społeczności lokalnej. W konsekwencji proponowana zmiana definicji usług społecznych prowadzi do nieuzasadnionego zawężenia ich zakresu, skutkującego wyłączeniem możliwości realizacji przez centra usług społecznych zadań wynikających z ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, w tym prowadzenia żłobków i klubów dziecięcych, mimo że działania te zostały wprost wskazane przez ustawodawcę jako usługi społeczne w art. 2 ust. 2 ustawy o CUS. Takie rozwiązanie narusza spójność systemową ustawy o CUS, prowadzi do rozbieżności pomiędzy definicją usług społecznych a zakresem zadań możliwych do realizacji przez CUS oraz osłabia ideę centrum usług społecznych jako zintegrowanego podmiotu realizującego szerokie spektrum lokalnych usług publicznych. W efekcie ogranicza zdolność gmin do elastycznego kształtowania oferty usługowej odpowiadającej na realne potrzeby mieszkańców, w szczególności rodzin z małymi dziećmi.
ZACHOWANIE DOTYCHCZASOWEGO BRZMIENIA ART. 2 UST. 1 POZOSTAJE ZATEM NIEZBĘDNE DLA ZAPEWNIENIA ZGODNOŚCI DEFINICJI USŁUG SPOŁECZNYCH Z ART. 2 UST. 2 I 3 USTAWY O CUS ORAZ DLA UTRZYMANIA MOŻLIWOŚCI REALIZACJI PRZEZ CENTRA USŁUG SPOŁECZNYCH PEŁNEGO KATALOGU USŁUG, ZGODNIE Z INTENCJĄ USTAWODAWCY.
Art. 30. 1 oraz Art. 30a ustawy:
Zmiana brzmienia art. 30:
Art. 30.1 „Koordynatorem indywidualnych planów usług społecznych może być osoba, która: 1) spełnia wymogi przewidziane do wykonywania zawodu pracownika socjalnego lub jest specjalistą reprezentującym inne zawody pomocowe, który ukończył studia wyższe na jednym z poniższych kierunków: a) pedagogika, b) socjologia, c) psychologia, d) profilaktyka społeczna i resocjalizacja, e) nauki o rodzinie, f) polityka społeczna, g) terapia zajęciowa, f) zdrowie publiczne i posiada co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w podmiotach wykonujących usługi społeczne; 2) odbyła szkolenie z zakresu opracowywania i realizacji indywidualnych planów usług społecznych; 3) nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe lub wobec której nie wydano prawomocnego wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego lub umyślnego przestępstwa skarbowego.”
po art. 30 dodaje się art. 30a w brzmieniu:
Art. 30a. 1. „Koordynatorowi indywidualnych planów usług społecznych spełniającemu wymogi przewidziane do wykonywania zawodu pracownika socjalnego, zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy w centrum, do którego podstawowych obowiązków należy przeprowadzanie rozpoznania indywidualnych potrzeb poza siedzibą jednostki, jeżeli przepracował nieprzerwanie i faktycznie co najmniej 3 lata, przysługuje raz na 2 lata dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych. 2. Koordynatorowi indywidualnych planów usług społecznych, spełniającemu wymogi przewidziane do wykonywania zawodu pracownika socjalnego, zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy w centrum do którego podstawowych obowiązków należy przeprowadzanie rozpoznania indywidualnych potrzeb poza siedzibą jednostki, przysługuje wypłacany co miesiąc dodatek do wynagrodzenia w wysokości 400 zł. W przypadku zatrudnienia w mniejszym wymiarze czasu pracy dodatek przysługuje w wysokości proporcjonalnej do czasu pracy. 3. Dodatek, o którym mowa w ust. 2, nie jest uwzględniany przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. z 2024 r. poz. 1773).”
Uzasadnienie:
Uwolnienie zawodu Koordynatora Indywidualnych Planów Usług Społecznych (KIPUS) od wyłącznego przypisania do zawodu pracownika socjalnego jest rozwiązaniem racjonalnym, systemowym i zgodnym z ideą Centrów Usług Społecznych jako instytucji nowoczesnych i elastycznych. KIPUS pełni rolę koordynacyjną i integrującą usługi z różnych obszarów, w tym z pomocy społecznej, zdrowia, edukacji, rynku pracy oraz sektora pozarządowego – dlatego zakres tej funkcji wykracza poza kompetencje jednej profesji. Wprowadzenie możliwości zatrudniania KIPUS-ów spośród różnych specjalistów daje każdemu CUS realny wybór kadrowy i pozwala dostosować strukturę zatrudnienia do lokalnych potrzeb oraz dostępnych zasobów. Rozwiązanie to nie wyklucza pracowników socjalnych z pełnienia funkcji KIPUS-a, lecz znosi sztywny wymóg, który w praktyce ogranicza rozwój CUS i pogłębia problemy kadrowe.
W warunkach narastającego deficytu pracowników socjalnych, ich automatyczne kierowanie do roli KIPUS-a prowadzi do osłabienia realizacji kluczowych, specjalistycznych zadań pracy socjalnej, takich jak interwencje, prowadzenie pracy środowiskowej czy realizacja obowiązków administracyjnych wynikających z przepisów prawa. Uwolnienie funkcji KIPUS-a umożliwia lepsze i bardziej efektywne wykorzystanie kompetencji pracowników socjalnych tam, gdzie są oni niezbędni.
Otwarcie KIPUS-a na inne profesje zapobiega także brakowi obsady tej roli w CUS-ach, zwiększa pulę potencjalnych kandydatów i zapewnia ciągłość realizacji usług społecznych. Jednocześnie wzmacnia profesjonalizację tego zawodu poprzez koncentrację na kompetencjach koordynacyjnych, komunikacyjnych i międzysektorowych, a nie wyłącznie na przynależności do jednego zawodu.
W efekcie takie rozwiązanie sprzyja stabilności kadrowej CUS, buduje zaufanie klientów, wzmacnia współpracę międzyinstytucjonalną oraz pozwala realizować ideę usług społecznych jako systemu opartego na potrzebach mieszkańców, a nie na sztywnych ograniczeniach organizacyjnych.
Jednakże, w myśl propozycji MRPiPS proponuje się, aby KIPUS, spełniający wymogi kwalifikacyjne przewidziane dla zawodu pracownika socjalnego do których podstawowych obowiązków należy przeprowadzanie rozpoznania indywidualnych potrzeb poza siedzibą jednostki, uzyskali uprawnienia do dodatku do wynagrodzenia z tytułu pracy w terenie, oraz dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni na zasadach analogicznych, jak w przypadku pracowników socjalnych. Zmiana ma na celu zapewnienie równego traktowania osób wykonujących zadania o analogicznym charakterze i zakresie odpowiedzialności.
Art. 34 ustawy:
Zmiana brzmienia art. 34:
Art. 34: „1. Szkolenia, o których mowa w art. 25. 1 pkt 4, art. 30. 1 pkt 2 i art. 33.1 pkt 3, organizują: a) regionalne ośrodki polityki społecznej, b) uczelnie wyższe, c) podmioty posiadające co najmniej 3-letnie doświadczenie w realizacji usług społecznych lub kształceniu kadr polityki społecznej. 2. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, minimalne standardy programowe szkoleń.”
Uzasadnienie:
Obecnie funkcjonujący system szkoleń kwalifikacyjnych dla kadr centrów usług społecznych opiera się w praktyce na dominującej roli regionalnych ośrodków polityki społecznej (ROPS), co prowadzi do ograniczenia konkurencji oraz elastyczności w kształtowaniu oferty szkoleniowej. W połączeniu z mechanizmami zamówień publicznych opartymi przede wszystkim na kryterium najniższej ceny oraz masową, nieodpłatną rekrutacją uczestników, model ten skutkuje obniżeniem jakości szkoleń, niskim poziomem zaangażowania uczestników oraz ograniczonym wpływem dyrektorów CUS na rozwój kompetencji własnej kadry.
Taki sposób organizacji szkoleń hamuje konkurencję jakościową i innowacyjność w obszarze kształcenia kadr usług społecznych oraz utrudnia dostosowanie programów szkoleniowych do rzeczywistych potrzeb instytucji.
Proponowana zmiana polega na zniesieniu monopolu szkoleniowego ROPS przy jednoczesnym zachowaniu ich roli jako publicznego elementu systemu kształcenia. Otwarcie rynku szkoleń kwalifikacyjnych umożliwi udział podmiotów spełniających określone standardy, co przyczyni się do wzrostu jakości oferty szkoleniowej oraz odejścia od presji „najniższej ceny”.
Jednocześnie dyrektorzy CUS uzyskają realny wpływ na planowanie i realizację szkoleń, w tym na wybór terminów, form i zakresu kształcenia, adekwatnie do potrzeb instytucji. Finansowanie szkoleń ze środków własnych CUS lub środków projektowych sprzyja racjonalizacji decyzji szkoleniowych i zwiększa odpowiedzialność za efekty kształcenia.
PROPONOWANE ROZWIĄZANIE WZMACNIA AUTONOMIĘ CENTRÓW USŁUG SPOŁECZNYCH W ZAKRESIE ROZWOJU KADR, PRZY JEDNOCZESNYM ZACHOWANIU SPÓJNOŚCI SYSTEMOWEJ POPRZEZ PAŃSTWOWY STANDARD KSZTAŁCENIA, CO POZOSTAJE ZGODNE Z CELEM USTAWY O CENTRACH USŁUG SPOŁECZNYCH, JAKIM JEST BUDOWA PROFESJONALNYCH, NOWOCZESNYCH
I ELASTYCZNYCH INSTYTUCJI REALIZUJĄCYCH LOKALNE POLITYKI SPOŁECZNE.
Jednocześnie informujemy, że Krajowe Forum CUS popiera stanowisko Ogólnopolskiego Forum Organizatorów Społeczności Lokalnej w sprawach dotyczących OSL.
Zarząd Krajowego Forum CUS
