17 lutego 2026 r. odbyło się ogólnopolskie spotkanie środowiska CUS. Wzięło w nim udział ponad 170 osób – przedstawicieli Centrów Usług Społecznych oraz tych Ośrodków Pomocy Społecznej, które są członkami Krajowego Forum CUS.
Porozmawialiśmy o propozycjach zmian w ustawie o realizowaniu usług społecznych przez CUS oraz o innych kwestiach istotnych dla praktyki działania naszych jednostek (w tym o planowanych działaniach i formach wsparcia środowiska CUS). Podczas spotkania przeprowadziliśmy głosowanie nad wybranymi propozycjami zmian w ustawie:
- 93% uczestników głosowania popiera rozszerzenie katalogu podmiotów organizujących szkolenia kompetencyjne dla kadry CUS o uczelnie wyższe oraz inne podmioty (aktualnie szkolenia są organizowane przez ROPS)
- 88% jest zwolennikami możliwości wykonywania pracy na stanowisku KIPUS przez osoby reprezentujące różne zawody pomocowe (aktualnie KIPUS muszą spełniać wymogi przewidziane do wykonywania zawodu pracownika socjalnego)
- 61% popiera pozostawienie dotychczasowej definicji usług społecznych (projekt nowelizacji ustawy zawiera propozycję zmiany tej definicji)
W ramach konsultacji społecznych wyniki głosowania zostały przekazane MRPiPS wraz ze stanowiskiem Zarządu Krajowego Forum CUS.
Zagadnienia poruszane podczas dyskusji:
Zagadnienia prezentowane w niniejszym dokumencie były zgłaszane przez uczestniczki i uczestników spotkania. Poniższe zestawienie jest zapisem różnych opinii wyrażanych podczas dyskusji, natomiast nie jest oficjalnym stanowiskiem Krajowego Forum CUS, ani Zarządu KFC.
· Zaproponowano wprowadzenie zapisu, że osoby pracujące na stanowisku KIPUS powinny spełniać wymóg kilkuletniego (np. 2, 3 lub 5-letniego) stażu pracy w systemie pomocy społecznej. Na przykład osoby z doświadczeniem pracy w świadczeniach rodzinnych dobrze znają potrzeby mieszkańców danej gminy i mogłyby podejmować pracę na stanowisku KIPUS lub OSL. Zapisy dotyczące wymogów wykształcenia ograniczają możliwości zatrudniania na tych stanowiskach osób, które „wiele lat pracują, mają dużą wiedzę, ale tego wykształcenia nie mają”. Ten zapis sprzyjałby również większej możliwości wewnętrznej rotacji pracowników na różnych stanowiskach w CUS.
· Zdaniem części rozmówców błędem w obecnej ustawie o CUS jest ograniczanie wymogów dla KIPUS czy OSL do kryterium doświadczenia w pomocy społecznej. Powinna być możliwość dopuszczenia do wykonywania pracy na tych stanowiskach specjalistów z innych dziedzin (spoza systemu pomocy społecznej), zgodnie z katalogiem 14 obszarów usług społecznych, wynikającym z ustawy. Zawężanie wymogów do kadry pomocy społecznej generuje problemy związane z pozyskaniem pracowników, zwłaszcza w małych, wiejskich gminach.
· Konieczne jest zapewnienie odpowiedniej jakości pracy Centrów Usług Społecznych (nieobniżanie standardów), które powstały po to, „aby mieszkańcom żyło się lepiej, aby jakość życia była lepsza”. Same zapisy dotyczące doświadczenia pracy w OPS lub w systemie pomocy społecznej są do tego niewystarczające („przepraszam za kolokwializm, ale równie dobrze może się pani sprzątająca zgłosić, bo też pracowała 3 miesiące w pomocy społecznej”). Wymogi dla kadry CUS powinny zawierać również kryteria dotyczące (poziomu i kierunku) wykształcenia. Warto sięgać po specjalistów z różnych dziedzin (reprezentujących różne profesje społeczne, a więc nie tylko kadrę pomocy społecznej), zwłaszcza, że zadania CUS są szerokie i wymagają posiadania takich cech osobistych, jak np. empatia, ale również umiejętności budowania współpracy międzysektorowej (np. kooperacji ze sferą kultury, edukacji czy ochrony zdrowia).
· Ważną bolączką jest deficyt szkoleń zawodowych dla kadry CUS, zwłaszcza w niektórych województwach (co wynika m.in. z procedur przetargowych w ROPS, które obecnie odpowiadają za edukację pracowników CUS). Szkolenia kompetencyjne kadry CUS mogłyby zostać „uwolnione”, tj. powinny być organizowane nie tylko przez ROPS, ale również przez uczelnie wyższe czy inne podmioty („jeżeli mówimy o możliwości przeprowadzania szkoleń przez uczelnię, to jak najbardziej jesteśmy za tym, to jest bardzo dobry pomysł, żeby się nie zamykać tylko na ROPS”; „chodzi o to, żeby można było kupić usługę szkoleniową przez CUS na rynku, żeby nie trzeba było czekać”). Aby zapewnić odpowiednią jakość tych szkoleń, należy jednak określić ich odpowiednie standardy i system monitorowania.
· Rola Organizatorów Społeczności Lokalnej w CUS nie może być marginalizowana. Są to osoby, którzy wykonują środowiskową pracę środowiskową z mieszkańcami („te osoby nie pracują w miejscu, nie są w budynku, te osoby pracują na świeżym powietrzu, pracują w sołectwach, na wsiach, w świetlicach i tak naprawdę to oni mają bezpośredni kontakt z naszymi mieszkańcami”). Pracownicy OSL – podobnie jak inne grupy zawodowe w CUS – powinni mieć prawo do dodatków oraz 10-dniowych urlopów („jako Krajowe Forum powinniśmy zwrócić uwagę na też tę grupę osób, która w ramach ustawy o centrach usług społecznych naprawdę odgrywa bardzo ważną rolę, więc ja myślę, że ten artykuł 33, dotyczący organizatorów społeczności lokalnej też powinien być uwzględniony w tej zmianie, jeżeli chodzi też o dowartościowanie tej grupy w ramach ustawy o CUS”; „nie można tak ustawiać, kto jest ważniejszy, OSL czy KIPUS, obydwa te zespoły, to jest, jak brat i siostra. Jak ja mam różnicować, jak mam kochać bardziej jednego czy drugiego? Więc KIPUS, czy OSL-owiec? Obydwoje są na tym froncie, na pierwszej linii”).
· Zaproponowano wydłużenie okresu przejściowego w zakresie spełniania wymogów dla kadry CUS z 6 do 12 miesięcy, a także zmianę zapisu – okres przejściowy liczony nie od dnia utworzenia Centrum, a od dnia zatrudnienia danej osoby w CUS („mamy taką sytuację, kiedy pracowników należy zatrudnić, a dzisiejsza sytuacja powoduje, że zaczynamy się zastanawiać, skąd my weźmiemy na rynku wykwalifikowanego KIPUS-a, organizatora usług społecznych w momencie zatrudnienia, kiedy my już funkcjonujemy 3, 4 czy 5 lat, po prostu to jest dla nas strzał w kolano”).
· Wyrażano wątpliwość, czy konieczne jest tworzenie Indywidualnych Planów Usług Społecznych (IPUS) w przypadku przyznawania pojedynczych usług („80% osób przychodzi do CUS i wie, czego chce”; „jeśli przyznajemy jedną usługę, to nie ma żadnej koordynacji i może warto to uregulować w ustawie”).
· Poruszano również kwestię zwolnienia niektórych usług społecznych z podatku od towarów i usług („część usług jest odpłatna, część jest nieodpłatna i my mamy ogromny problem jako CUS, ponieważ zwracamy się o interpretację do Krajowej Izby Skarbowej, chociażby usługa door to door. Część CUS-ów jest zwolniona z podatku VAT, część CUS-ów musi ten podatek VAT odprowadzać, ponieważ wychodzi, że usługa CUS-owska jest poza obszarem ustawy o pomocy społecznej i jest ona interpretowana zupełnie w inny sposób”; „problem z opodatkowaniem opłat jest bardzo istotny i między innymi nas dotyczy, my mamy interpretację, w której mamy opodatkować wszystkie usługi, a to stwarza realny problem organizacyjny. Ta kwestia jest skomplikowana i drażliwa. I ten postulat najlepiej byłby taki, żeby te opłaty były zwolnione z opodatkowania, najlepiej wszystkie, tak, jak świadczenia z pomocy społecznej, w zasadzie usługi z pomocy społecznej, to by było bardzo istotne i bardzo by ułatwiło, zwłaszcza że opłaty za usługi społeczne najczęściej są symboliczne”).
· Dyskutowano na temat możliwości stosowania art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie przez CUS („my jako CUS i OPS nie jesteśmy organem w myśl kodeksu postępowania administracyjnego, organem jest wójt, burmistrz, prezydent. (…) Na dzień dzisiejszy część prawników nie widzi prawnej możliwości stosowania tego artykułu przez CUS”, „na pewno nie możemy o tym zapomnieć, bo my chcemy wolności i niezależności”).
· Pojawiły się głosy dotyczące możliwości (np. przejściowego, czasowego) łączenia pracy na różnych stanowiskach w CUS, np. dyrektora i Organizatora Usług Społecznych, a także KIPUS i OSL („może warto dać furtkę też mniejszym, mniejszym gminom, wtedy taka osoba przyjmuje wnioski do godziny 11:00, a od 11:00 jest w świetlicy w terenie”; „ja bym była ostrożna, żeby to ustawowo dopisywać, bo znając mojego włodarza, a są inni podobni, to jednej osobie dałby trzy stanowiska i by kazał pracować”).
· Dyskutowano również na temat zapisów w ustawie, dotyczących upoważnień w zakresie wydawania decyzji dotyczących obszarów pomocy społecznej dla dyrektora Centrum („biorąc pod uwagę elementy związane z wydawaniem decyzji w obszarze pomocy społecznej, wykluczony zostaje dyrektor, który do tej pory realizował usługi inne aniżeli te wynikające z pomocy społecznej, a tak naprawdę to na nim, jako kierowniku jednostki spoczywa największa odpowiedzialność za realizację wszystkich obszarów”; „jeśli dyrektor hipotetycznie nie miałby doświadczenia w pomocy społecznej, to nie mógłby podpisywać decyzji i de facto nie ma też zasobów kadrowych, którym mógłby powierzyć, aby wnioskować do wójta o wydanie takiego upoważnienia dla innej osoby”).
